środa, 12 sierpnia 2015

wystawa: Arcydzieła sztuki japońskiej w kolekcjach polskich

9 sierpnia, w Muzeum Narodowym w Warszawie, odbył się finisaż wystawy Arcydzieła sztuki japońskiej w kolekcjach polskich. Eksponaty zebrane na wystawie datowane są głównie na okres Edo, czyli czasy szogunatu Tokugawa (1603-1868) oraz późniejsze.

PS zdjęcia robione tzw ziemniakiem :P



UKIYO-E

Ukyio-e, czyli obrazy przemijającego świata (od buddyjskiego określenia nietrwałości i ulotności 'ukyio' i sufiksu -e oznaczającego obraz) to sztuka, która swój początek bierze od ilustracji książek. Początkowo wyłącznie czarno-białe obrazki odbijane są jako samodzielne dzieła od XVII wieku, ale barw nabierają dopiero w kolejnym stuleciu i odtąd nazywane są nishiki-e, drzeworytami brokatowymi.

Małpka łowiąca światło księżyca, Ohara Shoson XX wiek 






Na drzeworytach często znajdują się pieczęci, należące do artysty, który wykonał projekt rysunku i uważany jest za autora drzeworytu oraz wydawcy, który zlecał wykonanie danego projektu, a także pieczęć cenzora. Niezwykle rzadko odnajdujemy natomiast pieczęć drzeworytnika, nigdy zaś pieczęci drukarza, których praca również składała się na efekt końcowy.

Księżyc i klucz kaczek




MALARSTWO

Obok barwnych drzeworytów, na Wyspach rozwijało się również malarstwo. Pierwotnie przeznaczone do wnętrz świątynnych kakemona, rozwijane pionowo zwoje, malowane były na papierze lub jedwabiu. Kiedy już trafiły do pałaców i domów, stały się m. in. elementem ceremonii herbaty, podczas której kontemplowano ich piękno.

Popularnym motywem było studium zwierząt i roślin, zwane kacho-ga, przy czym artysta nie miał tu na celu realistycznego przedstawienia, ale oddanie jego ducha, uchwycenie idei.


Bażanty pod kwitnącą wiśnią, Watanabe Seitei 1891, farby wodne i tusz na jedwabiu




TKANINA

Japonia to kraj jedwabiu. Z tego delikatnego i drogiego materiału szyto piękne kimona, poduszki, parawany, świątynne makaty i wiele innych. Wiele było też sposobów zdobienia jedwabiu: malowany tuszem, odbijany od stempla, czy wyszywany wzór, każda technika dawała inny efekt. Dowolnie łączone, wzbogacone wplecionym w wątek metalizowanym papierem lub złotą nicią, dawały niepowtarzalny efekt.


Tkanina wyszywana złotą nicią (po lewej)
Fragment makaty świątynnej 1797, jedwab i papier metalizowany (po prawej)

ELEMENTY STROJU

Tradycyjny strój japoński nie posiadał kieszeni. Japończycy nosili więc drobne przedmioty przytroczone do ciasno wiązanego pasa obi. Sznureczki, na których wisiały np inro, modułowe pudełeczka przeznaczone na leki oraz tusz i pieczęć, zabezpieczano ozdobnymi guzami-zatyczkami, zwanymi netsuke. Netsuke wykonywano z drewna, kości słoniowej, rzadziej z łupin orzecha, bursztynu czy koralu. Przedstawiały zwierzęta i rośliny, rzemieślników, przedmioty codziennego użytku i wiele innych.


Netsuke XIX wiek, aktor i maski teatru no, kość słoniowa


 Inro z wizerunkiem koguta XIX wiek, laka, złocenie, inkrustacja skorupką jaja kurzego

OKIMONA

Okimona to niewielkie figurki, produkowane od końca XIX wieku na rynki europejskie. Rozkwit tej sztuki przypada na okres po otwarciu granic (zamkniętych od 1639 roku), kiedy to tradycyjne kimona, a wraz z nimi guzy netsuke, zaczynają znikać, wypierane z Japonii przez typowy strój europejski. 


Okimona, XIX i XX wiek, kość słoniowa

POJEMNIKI I PUDEŁKA

Pudełka, pojemniki, szkatułki czy sepety, zaopatrzone w ukryte szufladki i podwójne dna, miały skrywać tajemnice właścicieli, rytualne zwierciadła, przybory do kaligrafii, czy posiłek. Pokryte laką, zastygającą w twardą, błyszczącą powłokę substancją, uzyskiwaną z soku drzewa lakowego, były bogato zdobione: inkrustowane, złocone, prószone.


Suzuribako, pudełko na przybory do kaligrafii, laka prószona

Tusz wyrabiano w Japonii z sadzy ze spalonych roślin, zmieszanej ze spoiwem. Formowany w sztabki dojrzewał kilka lat; najlepsze tusze, nawet kilkanaście. Przed użyciem rozrabiano go z wodą, z dołączonego do zestawu pojemniczka.

HERBATA...

Tradycja parzenia zielonej herbaty trafiła do Japonii z Chin, wraz z uczniami szkoły zen, którzy przywieźli ją na wyspy wraz z religią buddyjską. Pierwotnie miała ona pomagać w medytacji, ale w Japonii ewoluowała w osobną, niezwykle skomplikowaną i piękną ceremonię.


Czarki chawan XVIII/XIX wiek, kamionka szkliwiona, intencjonalna deformacja
Butla do sake XIX wiek, kamionka inkrustowana masą perłową i prószenie maki-e (z tyłu)

... I SAKE

Sake podawano na ciepło. Do jej podgrzewania używano małych imbryczków.


Imbryczek stylizowany na kształt kwiatu XIX wiek, stop sentoku

INNE NACZYNIA

Pierwsze wyroby gliniane pojawiają się w Japonii już V tysiącleciu p.n.e. Koło garncarskie, w Europie używane od XIII wieku, na Wyspach znane jest już w V w, a technika szkliwienia, pojawia się tu już w następnym stuleciu, podczas gdy w Europie szkliwione są dopiero naczynia XV-XVI wieczne.


Naczynia dekoracyjne zdobione motywem kwiatów, ptaków i owadów, Yabu Meizan koniec XIX wieku, fajans, dekoracja naszkliwna farbami emaliowymi i złotem


Waza-kadzielnica (na pierwszym planie)

Wiele naczyń miało swoje konkretne przeznaczenie, od którego zależał również ich kształt, wielkość czy zdobiący je motyw.


Naczynie na imbir dekorowane pnączem groszku


Naczynie z dekoracją rytą w czerepie, Fujjhira Shin XX wiek, porcelana

EMALIA KOMÓRKOWA


Emalia komórkowa to technika polegająca na spawaniu cieniutkich, miedzianych lub srebrnych, drucików, do narysowanego na metalowym czerepie wzoru. Powstałe w ten sposób komórki wypełniano szkliwem i wypalano. Początkowo służyła do zdobienia metalowych elementów wyposażenia pałacowych wnętrz: gałek, główek gwoździ, które w ten sposób wtapiały się w otaczające tło.

Odmianą tej techniki jest tzw musen, polegająca na wyciągnięciu drucików tuż przed wypałem szkliwa.

Czajniczek zdobiony ornamentem kwiatów, emalia komórkowa

Taca z przedstawieniem czapli i irysa koniec XIX wieku, technika musen


METAL

Japończycy niezwykle cenili sobie delikatne, nietrwałe materiały, takie jak wspomniane już wyżej papier, jedwab, czy drewno, które idealnie wpisywały się w towarzyszące im poczucie przemijania. Nie oznacza to jednak, że nieznana im była metalurgia. Słynne na całym świecie miecze, prócz pięknego rysunku ostrza, dodatkowo zdobiono, np dekorując jelce tarczowe tsuba. Od XV wieku ich wyrobem zajmowali się osobni artyści.


Tsuba, jelec tarczowy z dekoracją ażurową sukashi i strzemiona abumi 1681, papier, żelazo i laka


Kadzielnica w kształcie żaby pod liściem lotosu, okres Meji, brąz

Wiele ciekawych artykułów na temat Japonii znajdziecie na stronie całkowicie poświęconej Wyspom Japonia. Historia, kultura, sztuka i architektura Japonii.

2 komentarze:

lubię, jak zostawiacie mi komentarze :3